Demirleme Teknikleri: Zincir Boyu, Tutma ve Demir Taraması

Koyda geçirilen gecelerin keyfi, demirin tuttuğuna duyulan güvenle doğru orantılıdır. Demirleme, pek çok tekne sahibinin deneme yanılmayla öğrendiği ve çoğu zaman eksik öğrendiği bir konudur: demir atılır, motor geri verilir, tutuyor gibi görünür ve gece yarısı rüzgar döndüğünde tekne yavaşça sürüklenmeye başlar. Oysa işin kuralları nettir ve birkaç temel ilkeye uymak, gecenin büyük kısmını uykuyla geçirmenizi sağlar.

Zincir boyu: tutan şey demir değil zincirdir

Demirlemenin en çok yanlış bilinen tarafı budur. Teknenizi yerinde tutan kuvvet, demirin dibe batmasından çok, zincirin dipte yatay olarak uzanmasından gelir. Zincir ne kadar uzun salınırsa, demire gelen kuvvetin açısı o kadar yatay olur ve demir dipten kurtulmak yerine daha derine gömülür. Zincir kısa salındığında ise kuvvet yukarı doğru çeker ve en iyi demir bile bir noktada dipten çıkar.

Pratikte kullanılan ölçü, su derinliğinin en az beş katı zincirdir; rüzgarın artacağı ya da gece kalınacağı durumlarda yedi kata çıkarmak doğru olur. Bu hesaba suyun derinliğinin yanında baş üstünün su seviyesinden yüksekliği de eklenir. On metre derinlikte, baş üstü iki metre yükseklikte bir teknede beş kat demek, altmış metre zincir demektir. Pek çok tekne sahibinin "bol verdim" dediği miktar, bu hesabın yarısıdır.

Zincir yerine halat kullanılan durumlarda oran daha da artar, çünkü halat hafiftir ve zincirin sağladığı asılı ağırlık etkisini vermez. Karma sistemlerde (bir miktar zincir, devamı halat) zincir kısmının yeterli uzunlukta olması, sistemin çalışmasını belirler.

Dibin cinsi

Demirin tutup tutmayacağını belirleyen ikinci unsur dibin yapısıdır. Kum, demirleme için en güvenilir diptir; demir gömülür ve yük altında daha da derine iner. Çamur iyi tutar ama demirin yerleşmesi zaman alır; demir attıktan sonra yavaşça geri vererek gömülmesini beklemek gerekir. Çakıl ve taşlık kaygandır, demir sürekli kayar ve bir yere takılırsa da sabah kaldırmakta zorlanırsınız. Deniz çayırı (posidonia) en aldatıcı diptir: demir çayırın üstünde durur, tuttuğunu sanırsınız, rüzgar arttığında ise çayır kökünden sıyrılır ve tekne bir anda hareket eder. Ayrıca bu bitki örtüsü koruma altındadır ve demirlenmemesi gerekir.

Dibin cinsini anlamanın en pratik yolu, haritada verilen dip bilgisini okumak ve demir atmadan önce bölgeyi sonder ile taramaktır. Koy hakkında daha önce demirlemiş denizcilerin yorumları da en az harita kadar değerlidir; demir yerleri ve barınaklar bölümünde koyların derinlik, korunak ve dip bilgisiyle birlikte kullanıcı yorumlarını bulabilirsiniz.

Demir atma sırası

Doğru sıra şöyledir. Önce koya girip rüzgarın yönünü ve diğer teknelerin yatışını gözlersiniz; demirli tekneler rüzgara doğru yatar ve bu size hakim yönü gösterir. Demir atacağınız noktayı seçerken, salma dairenizin başka bir tekneye ya da kıyıya değmeyeceğinden emin olursunuz. Burada sık yapılan hata, kendi zincirinizi hesaplayıp komşunuzun zincirini hesaplamamaktır: rüzgar döndüğünde iki tekne de salınır ve dar bir koyda bu temas demektir.

Seçilen noktada tekne rüzgara doğru durdurulur, demir kontrollü biçimde salınır, tekne yavaşça geri alınırken zincir yatırılır. Hedeflenen zincir boyu verildikten sonra motorla hafifçe geri verilerek demirin gömülmesi sağlanır ve tutuş test edilir. Bu testte kıyıdaki iki sabit noktayı hizalayıp gözlemek, teknenin sürüklenip sürüklenmediğini anlamanın en basit yoludur.

Taramayı fark etmek

Demir taraması çoğu zaman sessiz başlar. En güvenilir erken uyarı, kıyıdaki referans noktalarının açısının değişmesidir. Bunu gece gözle takip etmek mümkün olmadığı için, modern teknelerde demir alarmı kullanılır: tekne demirlendiği noktadan belirlenen yarıçapın dışına çıktığında alarm çalar. Naviva uygulamasındaki demir alarmı tam olarak bunu yapar, tekne yarıçapı aştığında siren çalar ve olay kayda geçer; böylece gece boyunca uyanık kalmak gerekmez.

Tarama fark edildiğinde yapılacak iş paniklemeden motoru çalıştırmak, zinciri toplamaya başlamak ve tekneyi kontrol altına almaktır. Zincir tamamen toplanmadan motorla manevra yapmak, zincirin pervaneye dolanması riskini doğurur; bu yüzden baş üstündeki kişiyle dümendeki kişi arasında net bir iletişim şarttır.

Gece ve kötü hava

Hava bozacaksa alınacak önlemler bellidir: zincir boyu artırılır, mümkünse ikinci demir atılır, nöbet tutulur ve gerekiyorsa daha korunaklı bir koya geçilir. Kötü havada koy değiştirme kararını gece yarısı değil, hava bozmadan önce vermek gerekir; karanlıkta ve dalgada yapılan koy değişikliği, demirde kalmaktan daha risklidir.

Zincirin baş üstündeki mapaya bağlandığı nokta da kontrol listesine girmelidir. Zincirin ucu teknenin içinde sağlam bir noktaya bağlı değilse, zincir tamamen salındığında denize gidebilir. Bağlantının halatla yapılması ve acil durumda kesilebilecek biçimde olması tercih edilir.

Donanımın bakımı

Demir donanımı, teknenin en az bakım gören ama en kritik parçalarından biridir. Zincirin paslanması, kilit pimlerinin gevşemesi, ırgatın zorlanması ve baş üstü mapasının altındaki takviyenin çatlaması, yıllık kontrolde bakılması gereken noktalardır. Zincirin belirli aralıklarla işaretlenmiş olması (örneğin her on metrede bir renk) salınan miktarı bilmenizi sağlar; işaretsiz zincirle "yeterli verdim" demek tahminden ibarettir. Tüm yıllık kontroller için tekne bakım takvimi yazımıza bakabilirsiniz.