Denizcilik Sözlüğü

Teknede ve denizde sık geçen terimler, sade bir dille. Bir terimin ayrıntısına ihtiyacınız varsa, ilgili rehbere bağlantı terimin altında yer alıyor.

63 terim

A

Alabanda: Dümeni sonuna kadar bir tarafa kırmak. "Alabanda sancak" komutu, dümenin tamamen sağa kırılması demektir.
Alarga: Kıyıdan açıkta, demirde ya da serbest duran tekne için kullanılır. Alargada demirleyen tekne iskeleye bağlı değildir. Demirleme rehberi
Anot · çinko: Gövde, şaft ve pervaneyi galvanik korozyondan koruyan, kendini feda eden çinko ya da alüminyum parça. Yarısından fazlası eridiğinde değiştirilir. Bakım takvimi
Antifouling · dip boyası, zehirli boya: Teknenin su altında kalan yüzeyine uygulanan, deniz canlılarının yapışmasını engelleyen özel boya. Halk arasında zehirli boya denir. Antifouling rehberi
Apaz: Rüzgarın tekneye yandan geldiği seyir durumu. Yelkenlide genellikle en hızlı ve en konforlu seyir yönüdür.
Arma: Yelkenli teknede direği ayakta tutan ve yelkenleri taşıyan donanımın tamamı: direk, bumba, çarmık, ıstralya ve makaralar. Arma bakımı
Armatör: Teknenin ya da geminin sahibi. Kaptandan farklıdır; kaptan tekneyi sevk ve idare eden kişidir.

B

Baş: Teknenin ön tarafı. Karşıtı kıçtır.
Bodoslama: Teknenin baş ve kıç uçlarındaki dikey yapı elemanı. Kıç bodoslama, şaft ve dümen bağlantılarının bulunduğu bölgedir.
Borda: Teknenin yan tarafı. Sancak bordası sağ, iskele bordası sol yandır.
Bumba: Ana yelkenin alt kenarının bağlandığı, direğe yatay olarak tutturulmuş çubuk.

Ç

Çarmık: Direği yanlardan tutan çelik halat. Kopmuş tek bir tel bile çarmığın değişmesi gerektiği anlamına gelir. Arma kontrolü
Çektirme: Geleneksel Türk tekne tipi; genellikle ahşap, yuvarlak kıçlı ve uzun karinalı.

D

Dalyan: Kıyıya yakın, sığ ve korunaklı balık avlama tesisi; seyirde dikkat edilmesi gereken yapılardandır.
Demir: Tekneyi dipte tutan ağırlık ve ona bağlı zincir sistemi. Teknenin yerinde durmasını asıl sağlayan, dipte yatay uzanan zincirdir. Demir yerleri
Deplasman: Teknenin suda yer değiştirdiği suyun ağırlığı, yani teknenin ağırlığı. Deplasman tekneler suyu yararak ilerler, kaymaz.
DSC: Dijital Seçmeli Çağrı. VHF telsizdeki kırmızı butonla, tekne kimliğini ve konumunu dijital olarak yayınlayarak imdat çağrısı yapma sistemi. VHF ve DSC

E

Empeller: Deniz suyu pompasının içindeki kauçuk kanatlı parça. Yaşlandığında kanatları kırılır ve soğutma kanalını tıkar; motor aşırı ısınır. Motor bakımı

F

Faça: Yelkenin rüzgarı ters taraftan alıp geri itmesi durumu. Manevrada kasıtlı olarak da kullanılır.
Flama: Teknede kullanılan küçük bayrak ya da işaret bezi. Ayrıca acil durumda kullanılan el flaması, ışıklı işaret fişeğidir.

G

Gulet: Türkiye kıyılarında yaygın, geniş güverteli, genellikle ahşap gezi teknesi tipi.
Güverte: Teknenin üst yüzeyi, üzerinde yürünen bölüm.

I

Iskota: Yelkenin açısını ayarlayan halat. Mandar yelkeni yukarı çeker, ıskota yelkeni içeri alır ya da salar.
Istralya: Direği önden ve arkadan tutan çelik halat. Baş ıstralyası üzerinde genellikle ön yelken sarma sistemi bulunur.

İ

İskele: Tekneye baştan bakıldığında sol taraf. Gece kırmızı fenerle gösterilir. Ayrıca tekne bağlanan rıhtım anlamına da gelir.

J

Jelkot: Fiberglas teknenin en dış yüzeyindeki reçine katmanı. Gövdeyi su ve güneşten korur; matlaşması bu korumanın azaldığını gösterir. Jelkot bakımı

K

Kaplin: Motor ile şaftı birbirine bağlayan parça. Ayarı bozulduğunda titreşim artar, keçe ve rulman hızla yıpranır.
Karina: Teknenin su altında kalan gövde bölümü. Karina temizliği ve dip boyası aynı bölgeyi ilgilendirir.
Kerteriz: Bir noktanın tekneye göre açısal yönü. Seyirde mevki koymanın temel yöntemlerinden biri, iki kerterizin kesişimidir.
Kıç: Teknenin arka tarafı.
Kinistin: Gövdede su alma ya da tahliye deliklerindeki vana. Kullanılmayan kinistinlerin kapalı tutulması, su alma riskini azaltır.
Kolaçan: Teknenin çevresini kontrol etmek, gözden geçirmek.
Kontra: Yelkenlide rüzgara karşı zikzak çizerek ilerleme; her dönüşte rüzgarın geldiği taraf değişir.
Kuşon: Teknedeki oturma ve yatma yerlerinin döşeme minderleri.

M

Mandar: Yelkeni direk boyunca yukarı çeken halat.
Mapa: Güverteye ya da gövdeye sabitlenmiş, halat veya zincir bağlanan metal halka. Altındaki takviyenin sağlamlığı kritiktir.
MAYDAY: Can ya da tekne için yakın ve ciddi tehlike durumunda yapılan uluslararası imdat çağrısı. Üç kez tekrarlanır. Acil çağrı usulü
Mevki: Teknenin harita üzerindeki konumu. Mevki koymak, bu konumu belirlemek demektir.
MMSI: Deniz Mobil Servis Kimliği. Telsiz ve AIS cihazlarına tanımlanan, tekneye özel dokuz haneli numara. Tanımlı değilse DSC çağrısı kimliksiz gider.

O

Osmoz: Fiberglas gövdenin su emmesiyle jelkot altında oluşan kabarcıklar. Delindiğinde sirke kokulu sıvı çıkar. Osmoz rehberi

P

Palamar: Tekneyi iskeleye ya da rıhtıma bağlayan kalın halat.
PAN PAN: Acil ama can tehlikesi içermeyen durumlarda yapılan telsiz çağrısı; motor arızası nedeniyle sürüklenme gibi.
Pruva: Teknenin baş yönü; rüzgarın tam önden geldiği durum için de kullanılır.
Pupa: Teknenin kıç yönü; rüzgarın tam arkadan geldiği seyir durumu.

R

Rizo: Yelkenin alanını küçültme işlemi. Rüzgar arttığında yelken rizo edilir; donanımı sezon başında denenmelidir.

S

Salma: Yelkenli teknenin altındaki, dengeyi sağlayan ve rüzgar altına kaymayı önleyen ağırlıklı kanat.
Salmastra: Şaftın gövdeden çıktığı noktada suyu tutan keçe. Geleneksel tipte dakikada birkaç damla su gelmesi normaldir. Şaft hattı
Sancak: Tekneye baştan bakıldığında sağ taraf. Gece yeşil fenerle gösterilir.
SECURITE: Seyir güvenliğiyle ilgili duyuru için kullanılan telsiz çağrısı; denizde yüzen engel bildirimi gibi.
Sintine: Teknenin en alt iç bölümü; sızan suyun toplandığı yer. Sintinede beklenmedik su, mutlaka kaynağı bulunması gereken bir uyarıdır.
Sonder · iskandil: Su derinliğini ölçen cihaz. Ölçtüğü derinlik transdüserin bulunduğu noktanın altıdır; salma ve pervane için pay bırakılmalıdır. Elektronik seçimi

Ş

Şaft: Motorun gücünü pervaneye ileten mil.

T

Tiramola: Yelkenlide rüzgarı baştan geçirerek yön değiştirme manevrası.
Tonilato: Teknenin resmi kayıt belgesi; üzerindeki bilgilerin tekne üzerindeki numaralarla uyuşması gerekir. Belge kontrolü
Travel lift: Tekneyi askıya alarak karaya çeken ya da denize indiren gezer vinç. Kışlatma faturasının kalemlerinden biridir. Kışlatma
Trim: Teknenin baş-kıç dengesi ve bu dengenin ayarlanması. Yanlış trim, yakıt tüketimini belirgin biçimde artırır. Yakıt tüketimi

U

Usturmaça: Tekneyi iskeleye ya da başka tekneye sürtünmekten koruyan şişme tampon.

V

Vardavela: Güverte kenarındaki can halatı ve direkleri; düşmeyi önler.
VHF: Denizde kullanılan çok yüksek frekanslı telsiz. Kanal 16 çağrı ve tehlike kanalıdır; kullanmak için belge gerekir. VHF rehberi
Vira: Toplamak, çekmek; "vira demir" demiri toplamak anlamına gelir. Karşıtı laçkadır.
Volta: Halatın bir babaya ya da koltuğa dolanarak bağlanması.

Y

Yeke: Dümeni doğrudan çeviren kol. Küçük teknelerde direksiyon yerine kullanılır.

Z

Zincir boyu: Demirlerken salınan zincir uzunluğu. Kural olarak su derinliğinin en az beş katı, gece ya da rüzgarda yedi katı verilir. Demirleme

Alabanda

Dümeni sonuna kadar bir tarafa kırmak. "Alabanda sancak" komutu, dümenin tamamen sağa kırılması demektir.

Alarga

Kıyıdan açıkta, demirde ya da serbest duran tekne için kullanılır. Alargada demirleyen tekne iskeleye bağlı değildir. Demirleme rehberi

Anot · çinko

Gövde, şaft ve pervaneyi galvanik korozyondan koruyan, kendini feda eden çinko ya da alüminyum parça. Yarısından fazlası eridiğinde değiştirilir. Bakım takvimi

Antifouling · dip boyası, zehirli boya

Teknenin su altında kalan yüzeyine uygulanan, deniz canlılarının yapışmasını engelleyen özel boya. Halk arasında zehirli boya denir. Antifouling rehberi

Apaz

Rüzgarın tekneye yandan geldiği seyir durumu. Yelkenlide genellikle en hızlı ve en konforlu seyir yönüdür.

Arma

Yelkenli teknede direği ayakta tutan ve yelkenleri taşıyan donanımın tamamı: direk, bumba, çarmık, ıstralya ve makaralar. Arma bakımı

Armatör

Teknenin ya da geminin sahibi. Kaptandan farklıdır; kaptan tekneyi sevk ve idare eden kişidir.

Baş

Teknenin ön tarafı. Karşıtı kıçtır.

Bodoslama

Teknenin baş ve kıç uçlarındaki dikey yapı elemanı. Kıç bodoslama, şaft ve dümen bağlantılarının bulunduğu bölgedir.

Borda

Teknenin yan tarafı. Sancak bordası sağ, iskele bordası sol yandır.

Bumba

Ana yelkenin alt kenarının bağlandığı, direğe yatay olarak tutturulmuş çubuk.

Dalyan

Kıyıya yakın, sığ ve korunaklı balık avlama tesisi; seyirde dikkat edilmesi gereken yapılardandır.

Demir

Tekneyi dipte tutan ağırlık ve ona bağlı zincir sistemi. Teknenin yerinde durmasını asıl sağlayan, dipte yatay uzanan zincirdir. Demir yerleri

Deplasman

Teknenin suda yer değiştirdiği suyun ağırlığı, yani teknenin ağırlığı. Deplasman tekneler suyu yararak ilerler, kaymaz.

DSC

Dijital Seçmeli Çağrı. VHF telsizdeki kırmızı butonla, tekne kimliğini ve konumunu dijital olarak yayınlayarak imdat çağrısı yapma sistemi. VHF ve DSC

Kaplin

Motor ile şaftı birbirine bağlayan parça. Ayarı bozulduğunda titreşim artar, keçe ve rulman hızla yıpranır.

Karina

Teknenin su altında kalan gövde bölümü. Karina temizliği ve dip boyası aynı bölgeyi ilgilendirir.

Kerteriz

Bir noktanın tekneye göre açısal yönü. Seyirde mevki koymanın temel yöntemlerinden biri, iki kerterizin kesişimidir.

Kıç

Teknenin arka tarafı.

Kinistin

Gövdede su alma ya da tahliye deliklerindeki vana. Kullanılmayan kinistinlerin kapalı tutulması, su alma riskini azaltır.

Kolaçan

Teknenin çevresini kontrol etmek, gözden geçirmek.

Kontra

Yelkenlide rüzgara karşı zikzak çizerek ilerleme; her dönüşte rüzgarın geldiği taraf değişir.

Kuşon

Teknedeki oturma ve yatma yerlerinin döşeme minderleri.

Mandar

Yelkeni direk boyunca yukarı çeken halat.

Mapa

Güverteye ya da gövdeye sabitlenmiş, halat veya zincir bağlanan metal halka. Altındaki takviyenin sağlamlığı kritiktir.

MAYDAY

Can ya da tekne için yakın ve ciddi tehlike durumunda yapılan uluslararası imdat çağrısı. Üç kez tekrarlanır. Acil çağrı usulü

Mevki

Teknenin harita üzerindeki konumu. Mevki koymak, bu konumu belirlemek demektir.

MMSI

Deniz Mobil Servis Kimliği. Telsiz ve AIS cihazlarına tanımlanan, tekneye özel dokuz haneli numara. Tanımlı değilse DSC çağrısı kimliksiz gider.

Palamar

Tekneyi iskeleye ya da rıhtıma bağlayan kalın halat.

PAN PAN

Acil ama can tehlikesi içermeyen durumlarda yapılan telsiz çağrısı; motor arızası nedeniyle sürüklenme gibi.

Pruva

Teknenin baş yönü; rüzgarın tam önden geldiği durum için de kullanılır.

Pupa

Teknenin kıç yönü; rüzgarın tam arkadan geldiği seyir durumu.

Salma

Yelkenli teknenin altındaki, dengeyi sağlayan ve rüzgar altına kaymayı önleyen ağırlıklı kanat.

Salmastra

Şaftın gövdeden çıktığı noktada suyu tutan keçe. Geleneksel tipte dakikada birkaç damla su gelmesi normaldir. Şaft hattı

Sancak

Tekneye baştan bakıldığında sağ taraf. Gece yeşil fenerle gösterilir.

SECURITE

Seyir güvenliğiyle ilgili duyuru için kullanılan telsiz çağrısı; denizde yüzen engel bildirimi gibi.

Sintine

Teknenin en alt iç bölümü; sızan suyun toplandığı yer. Sintinede beklenmedik su, mutlaka kaynağı bulunması gereken bir uyarıdır.

Sonder · iskandil

Su derinliğini ölçen cihaz. Ölçtüğü derinlik transdüserin bulunduğu noktanın altıdır; salma ve pervane için pay bırakılmalıdır. Elektronik seçimi

Tiramola

Yelkenlide rüzgarı baştan geçirerek yön değiştirme manevrası.

Tonilato

Teknenin resmi kayıt belgesi; üzerindeki bilgilerin tekne üzerindeki numaralarla uyuşması gerekir. Belge kontrolü

Travel lift

Tekneyi askıya alarak karaya çeken ya da denize indiren gezer vinç. Kışlatma faturasının kalemlerinden biridir. Kışlatma

Trim

Teknenin baş-kıç dengesi ve bu dengenin ayarlanması. Yanlış trim, yakıt tüketimini belirgin biçimde artırır. Yakıt tüketimi

Vardavela

Güverte kenarındaki can halatı ve direkleri; düşmeyi önler.

VHF

Denizde kullanılan çok yüksek frekanslı telsiz. Kanal 16 çağrı ve tehlike kanalıdır; kullanmak için belge gerekir. VHF rehberi

Vira

Toplamak, çekmek; "vira demir" demiri toplamak anlamına gelir. Karşıtı laçkadır.

Volta

Halatın bir babaya ya da koltuğa dolanarak bağlanması.