Tekne Elektroniği Seçimi: Sonder, GPS, AIS ve Otopilot

Tekne elektroniği, kolayca sınırsız harcama yapılabilecek bir alandır ve sonuç her zaman daha güvenli bir tekne olmaz. Doğru yaklaşım, cihazları "havalı" olmalarına göre değil, güvenliğe ve kullanım rahatlığına yaptıkları katkıya göre sıralamaktır. Bu yazıda tipik bir gezi teknesinde elektronik yatırımının hangi sırayla yapılması gerektiğini ve her cihazda gerçekten nelere bakılacağını anlatıyoruz.

Önce ne alınmalı

Bütçe sınırlıysa sıra şöyle olmalıdır: VHF telsiz, sonder ve harita (plotter), AIS, ardından otopilot ve konfor cihazları. Bu sıralamanın mantığı basittir; ilk iki kalem yardım çağırmanızı ve karaya oturmamanızı sağlar, üçüncüsü görünür olmanızı sağlar, dördüncüsü uzun seyirde yorgunluğu azaltır.

Telsizin neden ilk sırada olduğunu ve belgesini VHF telsiz kullanımı yazımızda ayrıntılı anlattık; burada kısa kesip diğer cihazlara geçelim.

Sonder ve harita cihazı

Sonder, altınızdaki suyun derinliğini ölçer ve teknedeki en çok kullanılan güvenlik cihazıdır. Seçimde bakılacak ilk şey transdüserin tipi ve montaj biçimidir: gövdeye delik açılarak takılan (through-hull), gövde içinden okuyan (in-hull) ya da kıça monte edilen (transom) seçenekler vardır. Gövde içinden okuyan tipler kolay monte edilir ama fiberglas kalınlığına bağlı olarak hassasiyet kaybeder ve kesinlikle çift cidarlı gövdelerde çalışmaz.

Harita cihazı (chartplotter) ile sonderin aynı ekranda birleşmesi bugün standarttır. Ekran seçiminde çözünürlükten çok güneş altında okunabilirlik önemlidir; parlak bir öğle güneşinde okunamayan büyük ekran, küçük ama okunabilir bir ekrandan kötüdür. Harita güncelliği de gözden kaçan bir konudur: cihazın harita aboneliğinin güncel olup olmadığı, yeni yapılan bir dalgakıranın haritada görünüp görünmemesini belirler.

Elektronik haritanın asla kağıt haritanın ve gözün yerini almadığını eklemek gerekir. Sonderin gösterdiği derinlik, transdüserin takılı olduğu noktanın altındaki derinliktir; teknenin en derin noktası olan salma ya da pervane için bu değere güvenli bir pay eklenmelidir.

AIS: görünür olmak

AIS, teknelerin kimlik, konum, hız ve rota bilgisini birbirine yayınladığı sistemdir. İki tipi vardır: yalnız alan (receiver) ve hem alıp hem gönderen (transponder). Alıcı tip, çevrenizdeki ticari gemileri görmenizi sağlar. Gönderen tip ise sizi onlara gösterir ve asıl güvenlik katkısı buradadır: gece ya da sisli havada, büyük bir geminin köprüüstünde sizin de bir hedef olarak görünmeniz, radar yansımanızın zayıf olduğu durumlarda hayati fark yaratır.

AIS'in çalışması için geçerli bir MMSI numarası ve düzgün bir anten kurulumu gerekir. Telsizle aynı anteni paylaşan kurulumlarda, araya uygun bir ayırıcı konmazsa iki cihaz da verimsiz çalışır.

Otopilot

Otopilot, konfor cihazı gibi görünür ama uzun seyirde güvenlik cihazıdır: dümende geçen saatlerin yorgunluğunu alır ve ekibin çevreyi gözlemesine imkan verir. Seçimde en kritik nokta, pilotun teknenin deplasmanına ve dümen sistemine uygun olmasıdır. Küçük seçilmiş bir pilot dalgada rotayı tutamaz, sürekli düzeltme yapar ve hem akü tüketir hem de kendini yorar.

Otopilotun rotayı tutması, nöbet tutma gereğini ortadan kaldırmaz. Pilot açıkken de gözcülük devam eder; çarpışmaların önemli bir kısmı, pilota güvenip gözcülüğü bırakmaktan kaynaklanır.

Kurulumda en sık yapılan hatalar

Elektronik arızalarının çoğu cihazdan değil kurulumdan gelir. En yaygın hatalar şunlardır: yetersiz kesitte besleme kablosu kullanmak, toprak bağlantısını zayıf bir noktaya almak, anten konnektörlerini sudan korumamak ve kabloları sintineden geçirmek. Konnektörlerde yeşil renk, korozyonun başladığının işaretidir ve sinyal kaybının en sık sebebidir.

Bir diğer hata, tüm cihazları tek bir sigortadan beslemektir. Her cihazın kendi sigortası olmalı ve sigorta değeri kablo kesitine göre seçilmelidir. Elektrik tarafının bütünü için tekne elektrik sistemi yazımıza bakabilirsiniz.

Telefon ve uygulamalar nerede duruyor

Telefon ve tablet uygulamaları, sabit cihazların yerini tutmaz ama güçlü bir tamamlayıcıdır. Rota planlama, seyir kaydı, demir alarmı, hava durumu ve bakım takibi gibi işler için uygulama kullanmak, hem pratiktir hem de verinin saklanmasını sağlar. Naviva uygulaması bu işlerin bir kısmını üstlenir: harita üzerinde rota, demir alarmı, seyir kaydı, motor saati ve bakım planı. Sabit cihazların yerine değil, yanına konumlanır; özellikle bakım ve kayıt tarafında sabit cihazların hiç yapmadığı işi yapar.